E-mail        Print        Font-size  
  • HỌA SĨ HUỲNH VĂN GẤM (1922-1987) - GIẢI THƯỞNG HỒ CHÍ MINH

     

    Nhân dịp hội nghị hội thảo Mỹ thuật Đồng bằng sông Cửu Long lần thứ 1 năm 2012, kỉ niệm 90 năm ngày sinh họa sĩ Huỳnh Văn Gấm, người con của quê hương Long An làm rạng danh nền Mỹ thuật Việt Nam hiện đại. Tạp chí Mỹ Thuật trân trọng giới thiệu bài viết của họa sĩ Trần Khánh Chương về họa sĩ tài danh này.

    Ngày 01 tháng 9 năm 2000, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Trần Đức Lương đã kí quyết định số 392 KT/CN về việc tặng giải thưởng Hồ Chí Minh cho họa sĩ Huỳnh Văn Gấm với các tác phẩm đặc biệt xuất sắc: Trái tim và nòng súng - sơn mài - 70x140cm (1960); Cô Liên - sơn mài - 66x45cm (1962); Ngày chủ nhật - sơn mài - 58x87cm (1972); Thừa thắng xông lên - tranh cổ động (1972).

    Họa sĩ Huỳnh Văn Gấm bí danh là Võ Văn Tư, sinh ngày 10/3/1922 trong một gia đình là hậu duệ của một dòng họ trí thuộc Xã Bình Lập, Huyện Châu Thành, Tỉnh Tân An (nay là Tỉnh Long An).

    Năm 17 tuổi, ông lên Sài Gòn và vào học trường Mỹ nghệ thực hành Gia Định. Do có năng khiếu mỹ thuật và học tập tốt, thầy giáo đã khuyên ông nên vào học trường Mỹ thuật Đông Dương ở Hà Nội. Ông thi đỗ và vào học khóa VI (1941 - 1945) cùng với các họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm, Bùi Xuân Phái, Tạ Thúc Bình,... Thời gian học tập ở trường, ông rất say mê và chăm chỉ nhưng cách sống lại rất tự do, phóng túng và bướng bỉnh... Hiệu trưởng truờng Mỹ thuật Đông Dương thời đó - Joseph Inguimberty - không thích tính ông nên tìm cách trù dập ông. Tuy vậy, bài học với bức tranh Phong cảnh Ba Vì đã được toàn quyền Pháp tặng giải thưởng.

    Khóa học dở dang vì Nhật đảo chính Pháp, bạn bè cùng học với ông không còn thấy ông ở lớp học khi sơ tán ở Sơn Tây, và cũng không biết ông đi đâu cho dù trước đó vẫn thấy ông đang vẽ chân dung Bùi Xuân Phái. Thực ra, họa sĩ Huỳnh Văn Gấm đã trở lại Nam Bộ và tham gia Cách mạng. Tháng 5/1945 ông tham gia hoạt động thanh niên Tiền Phong và tháng 6/1945 được kết nạp vào Đảng cộng sản Đông Dương. Ông là Tỉnh ủy viên Đảng bộ lâm thời tỉnh Tân An (nay là tỉnh Long An), họa sĩ Huỳnh Văn Gấm cùng với họa sĩ Lê Ngọc Quới (Khương Minh Ngọc) cũng là sinh viên Mỹ thuật Đông Dương ở Hà Nội, được giao phụ trách khối Thanh niên Tiền Phong, chỉ huy lực lượng khởi nghĩa thuộc cánh Nam thị xã, cướp chính quyền ở tòa thị chính, mở đầu cho Cách mạng mùa thu ở Nam Bộ.

    Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình - Hà Nội, chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, họa sĩ Huỳnh Văn Gấm lúc đó đã giữ cương vị Phó Bí thư Tỉnh ủy, phó khu quân sự, Phó chủ tịch Mặt trận Việt Minh, trưởng Ban tuyên truyền Tỉnh Tân An. Ngày 6/1/1946, tổng tuyển cử bầu Quốc hội, họa sĩ Huỳnh Văn Gấm đã được bầu làm Đại biểu Quốc hội khoá I. Đầu năm 1946, ông ra Hà Nội dự kì họp thứ 1 Quốc hội Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Nhà hát lớn.

    Năm 1947, họa sĩ Huỳnh Văn Gấm được cử về Phòng hội họa Sở Văn hóa thông tin tỉnh Cà Mau. Sau đó, năm 1948 vào rừng U Minh - Cà Mau làm việc ở Ban kinh tế, ông được giao tổ chức vẽ mẫu giấy bạc và phụ trách cơ sở in giấy Bạc cho Nam Bộ bởi thời kì đó, chiến tranh đã xảy ra, việc chuyển tiền từ Trung ương vào rất khó khăn, chính phủ đã cho phép Nam Bộ và khu 5 phát hành tín phiếu có giá trị như giấy bạc đang lưu hành của Chính phủ.

    Vào mùa khô sau Tết 1948, ông cùng với họa sĩ Nguyễn Cao Thương và nhà điêu khắc Trần Văn Lắm tổ chức lớp vẽ, được gọi là "Lớp hội họa kháng chiến" tại xã Ninh Thanh Lợi, huyện Hồng Dân, sau một tháng lại chuyển về Đình Dương, xã Vĩnh Thuận, tỉnh Rạch Giá. Lớp học này gồm các học viên đã làm công tác thông tin tuyên truyền đã từng công tác hội họa, biết vẽ ở các công ty thông tin, bộ đội thuộc cơ quan tỉnh đội ở các tỉnh miền Tây Nam Bộ như Vĩnh Long, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Long Châu Hà, ... Dự lớp học này có Tô Dự, Trương Quốc Quang, Đào Hữu Phước, Phạm Hữu Trí,... Tiếp đó năm 1949 đã mở khóa thứ hai ở Bà Hinh, Bờ Đập tỉnh Cà Mau và có rất nhiều học sinh theo học. Nhiều người dự các lớp vẽ ngắn hạn ở Nam Bộ sau này tập kết ra Bắc tiếp tục học tại Trường Cao đẳng Mỹ thuật Việt Nam. Cũng trong năm 1948, tại Đại hội Văn nghệ Việt Nam được tổ chức ở chiến khu Việt Bắc, tuy không có điều kiện ra dự họp nhưng ông vẫn được bầu vào Ban chấp hành Hội văn nghệ Việt Nam, đại diện cho Nam Bộ.

    Năm 1950 - 1954, họa sĩ Huỳnh Văn Gấm làm chi hội phó Chi Hội Văn nghệ Nam Bộ kiêm Trưởng ngành Hội họa Nam Bộ. Ông làm trưởng phòng Hội họa - Ảnh - Xuất bản của Sở Thông tin Nam Bộ. Sau đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 2 năm 1951, ông đã vẽ bức tranh bột màu Cụ Hồ Chí Minh - Chủ tịch nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa - Chủ tịch Đảng Lao Động Việt Nam. Đây là bức tranh vẽ chân dung Bác nằm trong một vòng nguyệt quế có hình oval kếp hợp với cờ Tổ quốc, bốn góc tranh có hoa văn trang trí. Ta có thể thấy đây là lối bố cục chân dung Bác mà ông đã thực hiện trên những tờ tín phiếu Nam Bộ trước đó.






    Trong quá trình hoạt động cách mạng thời kỳ chống Pháp ông được Ủy ban kháng chiến hành chính Nam Bộ tặng thưởng Huy hiệu kháng chiến Nam Bộ về công tác tổ chức cơ sở in Bạc (1950), được tặng giải thưởng cá nhân văn nghệ sĩ trong giải thưởng Văn nghệ Cửu Long (1951) và được tặng thưởng Huy hiệu kháng chiến lần thứ 2 do có thành tích công tác tuyên văn (1954).

    Năm 1954, sau hiệp định Geneve, đất nước bị chia cắt làm hai miền, ông cùng vợ - để lại bốn người con ở miền Nam - và cán bộ chiến sĩ tập kết ra miền Bắc, tại bãi biển Sầm Sơn - Thanh Hóa. Tháng 11/1954, ông về công tác tại Ban Mỹ thuật ngành Văn nghệ TW và là chi ủy viên chi bộ Văn nghệ. Do đã từng phụ trách phòng Hội họa - Ảnh - Xuất bản ở Nam Bộ trong kháng chiến chống Pháp nên ông được phân công về công tác tại Nhà xuất bản Âm nhạc và Mỹ thuật. Cùng với các họa sĩ miền Nam tập kết, các họa sĩ ở chiến khu Việt Bắc trở về thủ đô và các họa sĩ nội thành Hà Nội đã tích cực sáng tác nhiều tác phẩm có chất lượng cao để tham gia các triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 1954, 1955, 1958, 1960,... Năm 1955, Ban trù bị thành lập Hội Mỹ thuật Việt Nam đã được thành lập, sau đó các họa sĩ Huỳnh Văn Gấm, Nguyễn Cao Thương, Nguyễn Văn Mười và nhà điêu khắc Diệp Minh Châu đã được bổ sung vào Ban trù bị. Ngày 26 - 29 tháng 3 năm 1957, Đại hội thành lập Hội Mỹ thuật Việt Nam được tổ chức tại Hà Nội, ông là một trong một trăm hai mươi ba hội viên đầu tiên tham dự Đại hội.

    Năm 1960 - 1963, họa sĩ Huỳnh Văn Gấm công tác tại Nhà xuất bản Mỹ thuật - Âm nhạc thuộc Bộ Văn hóa. Ông đã tham gia vẽ bìa sách cho Nhà xuất bản Thanh Niên như: bìa các cuốn tiểu thuyết Ruồi trâu, Thép đã tôi thế đấy, Sông Đông êm đềm, Rừng thẳm tuyết dày,... hoặc nghiên cứu thể hiện các sản phẩm Mỹ thuật ứng dụng bằng chất liệu sơn mài như lọ, đĩa,... Đặc biệt thời kì này ông đã sáng tác những tác phẩm sơn mài như Chống bắt lính ở Miền Nam - 92x135cm - 1958 đã tham gia triển lãm 12 nước XHCN ở Mát-xơ-cơ-va (1958 - 1959) và tại các nước XHCN anh em ở Đông Âu (1959 - 1960). Các tác phẩm Đọc sách - 33x84cm(1960), Nam kỳ khởi nghĩa 1940 (1960), Bản Cò My - 58x87cm (1960) cả ba bức này dự triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 1960 và được tặng giải nhất. Tác phẩm Bác Hồ thời thơ ấu, Ngô Gia Tự, Võ Thị Sáu, Cô Liên - 45x66cm và Ngày chủ nhật - 68x87cm (1962);... Trái tim và nòng súng - 70x140cm (1963).

    Vào cuối những năm 1950 và đầu những năm 1960, nhiều họa sĩ ở miền Bắc như Trần Văn Cẩn, Nguyễn Sáng, Nguyễn Tư Nghiêm, Hoàng Tích Chù, Nguyễn Đức Nùng, Sĩ Ngọc, Nguyễn Khang, Lê Quốc Lộc,… đã sáng tác và tìm tòi sáng tạo trên chất liệu sơn mài, đặc biệt là khả năng sơn mài hiện thực diễn tả khối và ánh sáng, nhiều tác phẩm sơn mài thời kỳ này đã trở thành những tác phẩm xuất sắc được trưng bày trong các triển lãm trong nước và quốc tế, ngoài ra còn được lưu giữ tại Bảo tàng Mỹ Thuật Việt Nam. Chính trong thời gian này họa sĩ Huỳnh Văn Gấm vừa tham gia công tác lãnh đạo văn nghệ vừa nghiên cứu, sáng tác nhiều tác phẩm sơn mài về đề tài Miền Nam quê hương ông, nhiều tác phẩm đạt tới trình độ nghệ thuật cao góp phần vào sự phát triển của nền Mỹ thuật Việt Nam hiện đại. Các tác phẩm sơn mài của họa sĩ Huỳnh Văn Gấm thể hiện năng lực sáng tạo của ông cả về mặt hình tượng, bố cục, màu sắc với một phong cách riêng và sự tìm tòi trong chất liệu sơn mài, góp phần vào sự phát triển nghệ thuật tranh sơn mài Việt Nam nở rộ vào những năm sáu mươi và bảy mươi của thế kỷ XX.

    Từ năm 1964 - 1967, ông chuyển công tác về Hội Mỹ thuật Việt Nam phụ trách công tác sáng tác, năm 1968, họa sĩ Huỳnh Văn Gấm được bầu bổ sung vào Ban thường vụ Hội Mỹ thuật Việt Nam nhiệm kỳ 1 năm 1968 - 1983, cũng trong năm này, ông được bầu là ủy viên Ban chấp hành Hội Văn Nghệ Việt Nam. Cũng vào năm 1968 ông được Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam Việt Nam cử làm đại diện đi dự Đại hội Văn hóa ba châu Á - Phi - Mỹ Latinh tổ chức tại La-ha-ba-na, Cu Ba.

    Năm 1964, Đế quốc Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại ra miền Bắc, ông cùng với Ban thường vụ Hội Mỹ thuật Việt Nam, chăm lo đến việc sáng tác của họa sĩ miền Bắc và tổ chức cho các họa sĩ vào chiến trường miền Nam, bản thân ông cũng đã sáng tác những tác phẩm bằng các chất liệu sơn mài, sơn dầu, tranh cổ động.

    Năm 1966, họa sĩ Huỳnh Văn Gấm cùng họa sĩ Huỳnh Văn Thuận và họa sĩ Mai Văn Hiến,... hình thành tổ trung tâm vẽ tranh cổ động của Hội Mỹ thuật Việt Nam để chăm lo sáng tác và triển lãm tranh cổ động phục vụ cuộc kháng chiến bảo vệ miền Bắc, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Hai tranh cổ động nổi tiếng của ông sáng tác trong thời kỳ này là: Thừa thắng xông lên đánh thắng giặc Mỹ xâm lược (1968) và Sống chiến đấu, lao động, học tập theo gương Bác Hồ vĩ đại (1969), cả 2 bức đều tham gia triển lãm tranh cổ động lớn kỷ niệm một năm ngày Bác qua đời tại Hà Nội .

    Mảng tranh sơn dầu của Huỳnh Văn Gấm phần lớn tập trung vào những năm bốn mươi khi ông đang học ở trường Cao Đẳng Mỹ thuật Đông Dương và thời kỳ vẽ về vùng mỏ than Quảng Ninh thông qua các chuyến đi thực tế của các văn nghệ sĩ. Nổi bật là bức tranh sơn dầu Trên mỏ than Đèo Nai (1968) với những mảng mầu trầm ấm thể hiện tài năng trong sử dụng chất liệu sơn dầu của ông.

    Ông tiếp tục sáng tác mảng tranh sơn mài mà tiêu biểu là bức tranh: Họp công Hội đỏ - 90x120cm (1974) tham gia triển lãm Mỹ thuật năm 1975 chào mừng 30 năm thành lập Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa và sau đó tham gia triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 1976.

    Sau ngày Miền Nam hoàn toàn giải phóng, năm 1977 Hội Mỹ thuật Việt Nam thành lập Tạp chí Mỹ Thuật, họa sĩ Huỳnh Văn Gấm làm Tổng Biên Tập, họa sĩ Mai Văn Hiến làm thư ký tòa soạn. Với sự chăm lo của Ban thường vụ Hội Mỹ thuật Việt Nam, Tạp chí Mỹ Thuật số 1 đã ra mắt vào 10/11/1977 và in tại Nhà máy in Trần Phú, có khuôn khổ lớn hơn các tạp chí bình thường với bài vở phong phú về nội dung, phụ bản được in màu đẹp. Những số tiếp theo cũng được ra mắt công chúng và giới yêu Mỹ thuật.

    Năm 1979, ông chuyển công tác về thành phố Hồ Chí Minh cùng với gia đình. Ông làm đại diện phụ trách văn phòng Tạp chí Mỹ Thuật trụ sở đặt tại 98 Sương Nguyệt Ánh, Q1, thành phố Hồ Chí Minh cho Hội Mỹ thuật Việt Nam cùng với các họa sĩ ở vùng giải phóng về xây dựng phong trào mỹ thuật.

    Từ ngày chuyển về thành phố Hồ Chí Minh, là thời kỳ có nhiều sóng gió trong cuộc đời ông, những khó khăn về vật chất, cùng với những khó khăn về gia đình qua chiến tranh nhưng ông tiếp tục sáng tác. Sức khỏe của ông giảm sút, và bị bệnh hiểm nghèo, ông đã được đưa ra Hà Nội để mổ, nhưng rồi ông đột ngột trở về Nam Bộ và mất vào năm 1987.

    Các tác phẩm của họa sĩ Huỳnh Văn Gấm đã được trao tặng giải thưởng: Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học - Nghệ thuật năm 2000; Giải thưởng giải thưởng Văn nghệ Cửu Long (1951); Giải Nhất triển lãm Mỹ thuật toàn quốc 1960.

    Trong quá trình công tác, họa sĩ Huỳnh Văn Gấm được Đảng và Nhà nước tặng: Huân chương Kháng chiến hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất, Huy chương vì sự nghiệp Mỹ thuật Việt Nam, Huy chương Vì sự nghiệp Văn hóa nghệ thuật Việt Nam.

    Họa sĩ Huỳnh Văn Gấm có vóc người cao lớn, nét mặt rắn rỏi đầy nghị lực. Ông là một nghệ sĩ, một chiến sĩ cách mạng, trong bất cứ hoàn cảnh nào ông cũng thể hiện sự nhiệt tình, sôi nổi, ý thức trách nhiệm và hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao cho dù đó là công tác chính trị, quân sự ,văn hóa… trong sáng tác mỹ thuật ông là người tâm huyết với đề tài Miền Nam quê hương ông và dành trọn niềm yêu kính của mình đối với nhân dân và cách mạng Miền Nam, với sự nghiệp giải phóng Miền Nam, thống nhất đất nước và với sự phát triển của nền Mỹ thuật cách mạng hiện đại.

    Họa sĩ Huỳnh Văn Gấm cùng họa sĩ Nguyễn Sáng, nhà điêu khắc Diệp Minh Châu và nhà điêu khắc Nguyễn Hải là 4 trong số 19 nghệ sĩ tạo hình Việt Nam được giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật do Đảng và Nhà nước trao tặng, làm rạng danh cho các nghệ sĩ Miền Nam và giới Mỹ thuật cả nước.

    T.K.C

Share:         LinkHay.com