Ngay từ mùa thu năm 1946, một năm sau khi giành được độc lập, nha bưu điện Việt Nam được chính phủ cho phép phát hành tem mới “Chân dung Hồ Chủ tịch”. Người có vinh dự được vẽ mẫu tem này là họa sĩ Nguyễn Sáng, dựa vào bức ảnh lãnh tụ Hồ Chí Minh do nghệ sĩ Vũ Năng An chụp. Giống như ảnh, mẫu tem thể hiện được những nét đặc sắc của Bác Hồ: thông minh, hiền hậu, kiên nghị được lồng trong khung những ngôi sao năm cánh. Tem có kích thước nhỏ xinh, in trên giấy tàu bạch mỏng mịn, gồm 5 mẫu, mỗi mẫu một màu (xanh lá mạ, đỏ, vàng, lam, tím), nhìn rất sinh động và trang trọng. Đã có những vần thơ mừng đón con tem:

Tem mang hình Bác trên mình

Tem thêm sức mạnh, thêm tình trong tem

Sau khi tem được phát hành, người ta chen nhau ở các bưu cục trong cả nước để mua tem Bác Hồ. Hồi này, đất nước ta đang ở thời kỳ bị “giặc đói” hoành hành. Mỗi con tem lam giá bốn hào, nhưng ai cũng mua với giá một đồng vì trên mặt tem in dòng chữ “cộng thêm sáu hào phụ thu cứu quốc”. Con tem nhỏ bé này đã đóng góp phần mình vào phong trào cứu đói và “tuần lễ vàng” lịch sử.

Năm 1949, để đáp ứng yêu cầu kháng chiến, Nguyễn Sáng lại thiết kế tem thứ hai về Bác Hồ, nhưng lần này Người ngồi ở tư thế hơi nghiêng, vẻ mặt trầm tư, sâu lắng, cũng dựa vào bức ảnh do Vũ Năng An chụp. Có thể nói, người chụp ảnh cũng như người thiết kế tem đã thực hiện tác phẩm của mình với tấm lòng kính yêu vô hạn đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Tính đến nay, trong số trên 3000 mẫu tem Việt Nam hiện có, có hàng trăm con tem về Bác Hồ. Nếu cộng cả các mẫu tem về Bác Hồ mà nhiều nước trên thế giới phát hành, chúng ta có trên 500 con tem về Bác. Đó là con số mà một nhà sưu tầm tem có tiếng, ông Lê Đức Vân, đồng thời là một cán bộ cách mạng lâu năm, nghiên cứu, thống kê và công bố. Đã ngót 10 năm, ông Vân sưu tầm tem Bác Hồ, có ý định trưng bày một bộ sưu tập vô giá vào dịp kỷ niệm sinh nhật lần thứ 120 của Người. Bộ sưu tập ấy in dấu chân của vị lãnh tụ trên từng chặng đường đấu tranh vì dân, vì nước, từ ngày rời bến cảng nhà Rồng, qua Anh, Pháp, Đức, Nga, Trung Quốc, Italia... cho đến lúc Người đọc tuyên ngôn độc lập, khai sinh nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, từ khi Người chỉ đạo quân và dân ta tiến hành hai cuộc kháng chiến thần thánh chống ngoại xâm cho đến khi Người đi vào cõi vĩnh hằng.

Có một điều rất đáng nói là phần lớn những con tem mang hình Bác đã được thiết kế trên cơ sở những bức ảnh cụ thể. Ngoài hai bức ảnh nói trên của Vũ Năng An, chúng ta được gặp những hình ảnh thể hiện trên tem như: Bác Hồ đọc báo tại chiến khu Việt Bắc (từ nguyên mẫu tấm ảnh do Nguyễn Hồng Nghi chụp năm 1949), hoặc từ bức ảnh nổi tiếng Bác Hồ bắt nhịp bài ca kết đoàn do nghệ sĩ Lâm Hồng Long chụp cũng được dùng làm hai mẫu tem phát hành năm 1978 và năm1990 do họa sĩ Trần Lương thực hiện. Để thống nhất phương thức thiết kế tem theo dạng ảnh chụp, Trần Lương đã nghiên cứu 8 ảnh gốc của người chụp để đưa vào tem sao cho trung thực với lịch sử (thay cho phác thảo đơn nét bút sắt) và để tính khái quát và ý nghĩa rộng lớn hơn, họa sĩ đưa nguyên hình Bác như trong ảnh, lược bỏ những chi tiết dàn hợp xướng và thay thế bằng hình mặt trống đồng Ngọc Lũ, tượng trưng cho 4000 năm văn hiến Lạc Việt - Hùng Vương. Cũng cần đề cập những tác phẩm nhiếp ảnh tiêu biểu khác: hình ảnh Bác Hồ tại Đại hội Tours năm 1920 mà Đoàn thanh niên cộng sản Pháp đã sưu tầm được và kính biếu Bác. Bức ảnh này được dùng làm cơ sở thiết kế mẫu 1 của bộ tem “300 năm Sài Gòn - thành phố Hồ Chí Minh”. Bức ảnh Bác Hồ cùng Bộ chính trị chỉ đạo chiến dịch Điện Biên Phủ (do Đinh Đăng Định chụp) cũng được đưa vào một mẫu tem hết sức quen thuộc.

Tem bưu chính Việt Nam về thành phố mang tên Bác đã thể hiện tình cảm sâu lắng của đồng bào thành phố Hồ Chí Minh đối với vị lãnh tụ kính yêu, thông qua nhiều hình ảnh thân thương từ cuộc đời hoạt động phong phú của Bác, như Bác Hồ tưới cây vú sữa do đồng bào miền Nam gửi biếu, Bác Hồ tại chiến dịch Đông Khê (1950)... Mẫu tem Giải phóng Sài Gòn ghi lại hình ảnh chiếc xe tăng cùng đoàn quân giải phóng tiến vào Dinh Độc lập, phía trên bên phải là hình ảnh Bác Hồ đang giơ tay vẫy chào thành phố thân yêu! Hình ảnh Bác Hồ giơ tay vẫy chào cũng có trong mẫu tem Kỷ niệm 20 năm ngày giải phóng hoàn toàn miền Nam, phía trên cánh cổng chợ Bến Thành rợp cờ đỏ, sao vàng.

Bức tượng Bác với thiếu nhi của nhà điêu khắc Diệp Minh Châu cũng đã được đưa vào tem.

Có dịp chiêm ngưỡng các bộ tem về Bác, vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc, chúng ta trân trọng bày tỏ lòng biết ơn đối với các họa sĩ tài hoa, từ các cố họa sĩ lão thành như Nguyễn Sáng, Bùi Trang Chước, Nguyễn Văn Khanh... cho đến Nguyễn Thế Vinh, Trần Lương, Huy Toàn, Nguyễn Hiệp, Trịnh Quốc Thụ, Đỗ Việt Tuấn, Trần Ngọc Uyển, Đỗ Lệnh Tuấn, Nguyễn Thị Sâm, Trần Thế Vinh... Họ đã đem toàn bộ tâm huyết và tài năng nghệ thuật của mình để sáng tác những mẫu tem đẹp nhất, trang trọng nhất về Bác kính yêu.
Trần Đương